Grote Kerk Schoonhoven Informatie Van Vulpen orgel Terug

Historie

Het eerste orgel, het z.g.n. Niehoff-orgel, is omstreeks 1539 gebouwd op het doksaal. Dit instrument werd in 1902 vervangen door een gebruikt orgel afkomstig uit een rooms-katholieke kerk te Amsterdam.
Het Niehoff-orgel is in de vijftiger jaren van deze eeuw verkocht aan de St. Laurens-kerk te Rotterdam, waar het - na uitbreiding - dienst doet als transept-orgel.
Het orgel, dat in 1902 in de kerk kwam, werd bij de restauratie van 1927 - 1934 verplaatst naar de galerij tegen de toren. Het werd in twee delen gesplitst om het uitzicht op het raam in de toren te behouden. Dit orgel is in september 1974 verkocht en vervangen door het huidige, dat gebouwd werd door de firma van Vulpen, orgelmakers te Utrecht. De versiering van dit instrument is naar een ontwerp van onze stadgenoot Gerrit Neven. Het orgel is in 1975 in gebruik genomen.

Huidige orgel

In 1975 is het orgel in de Grote of St. Bartholomeüskerk te Schoonhoven door Gebr. Van Vulpen gebouwd. In de dispositie is destijds gestreefd naar een grotere boventoon rijkdom, meer dan naar breedte van klank. Dit kwam met name tot uiting in de hoog liggende mixturen. Ook de oorspronkelijke windvoorziening zorgde voor een strakke agressieve toonvorming. Een zekere kilheid was onmiskenbaar aanwezig. Wat dit betreft sloot het orgel geheel aan bij de instrumenten uit de neobarokke periode. Vrijwel algemeen is men gaan inzien dat de klankgeving van het orgel meer gericht moet zijn op het verkrijgen van een dragende, volle, warme klank dan op een maximale ontplooiing van de boventonen. Ook in Schoonhoven ontstond in de loop der jaren meer behoefte aan een grondtoninger en daardoor draagkrachtiger instrument.

Deze gedachten ten aanzien van het orgel en een nog uit te voeren onderhoud aan het orgel heeft de kerkvoogdij van de Hervormde Gemeente van Schoonhoven doen besluiten de adviezen van de organist en de aanbeveling van de firma Gebr. Van Vulpen op te volgen en opdracht te verstrekken voor een aantal wijzigingen aan het orgel.

De volgende wijzigingen zijn toen aangebracht:

• De beweegbare balgen die direct onder de windladen lagen, zijn vervangen door 2 spaanbalgen (één voor het hoofdwerk/rugwerk en één voor het pedaal). De twee spaanbalgen zijn geplaatst op de orgelgalerij achter het orgel. Door deze ingrijpende verandering ontstaat een windtoevoer die de klank levendig maakt.
• Hoofdwerk: Mixtuur 1 1/3 5-7 st is gewijzigd in 4-6 st vanaf c1 een hele toon opgeschoven.
• Hoofdwerk: Tertscimbel vervangen door een Cornet 4 st.
• Rugwerk: Scherp 4 st is gewijzigd in 3 - 4 st vanaf c1 een hele toon opgeschoven
• Rugwerk: Sexqualter 2 st is herintoneerd.
• Rugwerk: Nasard 1 1/3 is gewijzigd in Nasard 2 2/3
• Rugwerk: Vox Humana 8' op egaliteit en intonatie gecontroleerd.
• Rugwerk: pneumatische tremulant vervangen door een inliggende tremulant.
• Pedaal: Subbas 16', hiervan zijn de grootste 3 pijpen bijgemaakt, tevens zijn alle pijpen meer vierkant gemaakt.
• Pedaal: Bazuin 16' egaliteit en intonatie gecontroleerd.

Samenvattend kan worden gesteld dat de bovengenoemde veranderingen hebben geresulteerd in een evenwichtige en draagkrachtige klank. Het instrument is niet alleen geschikt voor het spelen van literatuur, maar ook voor de begeleiding van koor- en gemeentezang.